107 jaar te laat voor het diner: Hoe ik de verloren identiteit van mijn grootmoeder onthulde

Het volgende bericht van MyHeritage gebruiker Grant Arthur Gochin, oorspronkelijk gepubliceerd in The Times of Israel Blogs, beschrijft zijn opmerkelijke reis om de verloren identiteit te onthullen van zijn grootmoeder, die haar beide ouders verloor vanwege vervolging. Heruitgegeven met toestemming.

Het diner onder neven en nichten was gepland op de avond van de Shabbat op vrijdag 14 mei 1915. Wie had kunnen denken dat de Shabbos maaltijd nooit zou plaatsvinden? Onaangekondigd lanceerden Russische troepen een genocidale massadeportatie van Baltische Joden naar het achterland van Rusland. Families werden uit elkaar gerukt, levens verwoest en hele Joodse gemeenschappen verwoest.

Pas toen ik aan het sterfbed van mijn grootmoeder stond, kwam ik hiervan op de hoogte. Haar laatste heldere woorden tegen mij waren: “Ik wou dat ik mijn naam kende. Wist ik maar wie mijn familie was.” Hoewel we dachten dat we haar naam kenden, Bertha Lee Arenson, was dit kennelijk niet het geval.

Photo of woman, girl, and boy

Mijn grootmoeder (midden) met haar tante en broer. Waarschijnlijk genomen in Oekraïne rond 1919.

Mijn grootmoeder was geadopteerd. Ze had een genetische broer en neven en nichten van moederskant. Ik wist dat haar jeugd erg traumatisch was geweest, meer niet. Een smeekbede om haar eigen identiteit van een geliefde grootmoeder op haar sterfbed is niets wat een kleinzoon zomaar ontgaat. De zoektocht naar de identiteit van mijn grootmoeder werd mijn levensmissie en was de enige daad die ik nog voor haar kon volbrengen. Er bestonden wel een aantal aanwijzingen naar haar identiteit, maar daar viel in het toen nog pré-internettijdperk helaas niet veel mee aan te vangen.

Gedurende het jarenlange onderzoek was MyHeritage van cruciaal belang bij het achterhalen van de familiebanden.

Onzeker land van herkomst 

Mijn grootmoeder kende haar geboorteland niet. Soms beweerde ze dat ze in Letland, Litouwen, Polen en zelfs Rusland was geboren.

Ik huurde 6 verschillende onderzoekers in 5 verschillende landen in.

Haar geboortedatum was haar willekeurig opgedrongen, maar ze herinnerde zich dat de voornaam van haar moeder Sirella was, die van haar vader Jankel, en dat hun achternaam bij benadering Novosedz was. Novosedz betekent “nieuwe kolonist” in het Russisch, maar die aanwijzing bleek geen enkele waarde te hebben. Ik had bijzonder weinig om mee aan de slag te gaan.

De ontdekking van de identiteit van mijn grootmoeder gebeurde eerder toevallig, naar aanleiding van een reeks willekeurige zoektochten waarbij de puzzelstukjes langzaam op hun plaats vielen. Sirella was het verkleinwoord van Sire Elke. Jankel was de afkorting van Iankel Ber. Novosedz was Litouws. Bertha Lee was eigenlijk Brocha Leya. Haar fictieve geboortedatum, 7 december 1912, was eigenlijk 10 juli 1911. Mijn grootmoeder was Brocha Leya Novosedz, geboren in Birzai, Litouwen. Ze was de dochter van Sire Elke Garrenbloom en Iankel Ber Novosedz. De families Garrenblooms en Novosedz waren beide gevestigde, welvarende families, die al honderden jaren in Litouwen woonden. Sirella en Iankel hadden een sterk huwelijk!

Iankel, mijn overgrootvader, werkte voor Baron Von Fredrichshof op het Fredrichshof landgoed in Riga. Sirella’s familie, de Garrenblooms, waren een welvarende familie in Raguva, Litouwen. De kinderen werden goed verzorgd en genoten prima onderwijs.

Old photo of family, seated

Mozes en Esther Garrenbloom omringd door hun kinderen, van links naar rechts: Luba, Sirella, Masha, Sarah, Braina, en Sonia. Let op het gouden horloge dat Esther draagt.

Deportaties

Jankel, Sirella, en elk van hun familieleden werden gedeporteerd naar Oekraïne in een massadeportatie van Joden uit Litouwen en Letland op zaterdag 15 mei 1915. De deportaties onder Russische leiding gebeurden erg plotseling en waren bijzonder wreed. Nog voordat de Joden met geweld uit hun huizen werden verwijderd, plunderden Litouwers hun bezittingen. Het leven van gewone mensen werd volledig verwoest, alleen omdat ze Joden waren.

Welgestelde succesvolle families werden op veewagens gezet en zonder voedsel of middelen om te overleven naar het Russische achterland vervoerd. Mijn grootmoeder was 4 jaar oud. Haar jongere broer Moshe was amper 2. Een misdaad was het. Het Shabbat diner vond nooit plaats.

Old photo of man and woman, seated

Jankel en Sirella Novosedz

In Oekraïne verkochten Sirella, haar zus Sonia en hun moeder Esther snoep langs de kant van de weg om te proberen rond te komen. Sonia, de moeder van de Zuid-Afrikaanse nationale held Esther Barsel, veegde het kerkhof schoon, bedelend om kruimels.

Pogroms en gevangenisstraffen

Dit waren de tijden van massale pogroms in Oekraïne. Joden mochten niet handelen in graan. Ze mochten geen voedsel bezitten, ze mochten geen voedsel verhandelen, ze mochten niet in leven blijven. Jankel werd in de gevangenis gegooid voor de misdaad dat hij probeerde zijn familie te voeden. Hij werd geslagen en uitgehongerd. Hij kreeg tyfus in de gevangenis door de martelende en smerige omstandigheden waarin hij en andere Joden werden vastgehouden. Op de ochtend van zijn dood gooiden de gevangenisbewakers zijn bijna levenloze lichaam buiten de gevangenis, zodat ze niet nog een dode Jood hoefden te verwerken. Hij stierf nog diezelfde dag.

Pogroms tegen Joden in Oekraïne werden beschouwd als een “nationaal goed.” Ze werden gepland met goedkeuring van de lokale autoriteiten. Vaak wisten Joden wanneer ze zouden worden vermoord of verkracht. Ze waren hulpeloos tegen de hordes en ambtenaren die hun uitroeiing verzochten.

Sirella stierf door ontbering en ziekte, terwijl Jankel gevangen werd gezet. Brocha en Moshe verloren hun beide ouders en moesten voor zichzelf zorgen, wonend bij hun tante Sonia en hun grootmoeder Esther. Ze waren uitgeput, uitgehongerd en werden vervolgd. Hoe konden kinderen begrijpen dat ze wees waren geworden alleen omdat ze als Jood waren geboren?

Sonia en Esther namen de kinderen mee en verhuisden naar Charkov, waar Sonia een Oekraïense Jood ontmoette en met hem trouwde. Dit was Joseph Levin.

Photo of woman with two children

Esther Garrenbloom met haar kleinzoon Moshe (Morris) en kleindochter Brocha (Foto genomen in Oekraïne, ca. 1919)

Holodomor

Stalin en Lenin legden Oekraïne in 1922 de eerste Holodomor op. Het was niet de bedoeling dat weggevoerde Joden zouden overleven. Sonia en de kinderen keerden op de een of andere manier terug naar Litouwen in de hoop te overleven. Van Esther ontbrak elk spoor.

Ambtenaren in het nieuwe onafhankelijke Litouwen gaven net zoveel om het Joodse welzijn als Stalin. Hoewel de nieuw opgerichte Litouwse regering de terugkeer van Joden probeerde te voorkomen, bereikten Sonia en haar kinderen niettemin Raguva om in het oude Garrenbloom huis te gaan wonen.

Sirella’s zus, Sarah, en broers, John en Abraham, waren al eerder naar Zuid-Afrika geëmigreerd. Sonia zocht contact met Sarah. Ze vertelde haar dat ze niet langer voor de kinderen van hun zus kon zorgen en vroeg om aflossing.

Redding

Sarah’s man, Abraham Arenson, werd naar Litouwen gezonden om de kinderen op te halen. Dat viel samen met de Ochberg Orphan rescues, de redding uit de Oekraïense pogroms van Joodse weeskinderen die anders zouden zijn verhongerd.

Toen de familie Novosedz in 1915 werd gedeporteerd, drong een Litouwse vriend hun huis in Birzai binnen om Esthers gouden horloge (zie de foto hierboven) en enkele zilveren serveerstukken in veiligheid te stellen. Zorgvuldig bewaarde hij deze paar eigendommen, in de hoop dat de familie Novosedz het zou overleven.

Terwijl de Litouwse ambtenaren geen Joodse kinderen in Litouwen wilden hebben, wilden ze ook niet dat Joodse kinderen elders zouden overleven. Abraham moest de kinderen uit Litouwen smokkelen. Samen met de kinderen pakte hij Esthers gouden horloge en ketting in, en het zilver dat uit het Novosedz huis was gered. Abraham verklaarde dat toen hij de kinderen in Litouwen vond, ze uitgehongerd waren, alleen vodden droegen en op straat leefden.

Zuid-Afrika

Abraham bracht de kinderen naar de veilige haven van Zuid-Afrika. Abraham en Sarah veranderden mijn grootmoeders naam, Brocha Leya Novosedz, in Bertha (Bee) Lee Arenson. Haar band met de familie Garrenbloom bleef bewaard. De Garrenblooms wisten niets van de familie van Sirella’s man, Novosedz. Die band ging verloren. De familie Arenson was bijzonder arm. Op 14-jarige leeftijd werd Brocha van school gehaald en aan het werk gezet. Russen en Litouwers hadden haar een hoopvolle toekomst ontnomen.

Traumatische herinneringen

De herinneringen van Brocha en haar broer Moshe waren zo gruwelijk dat ze ze uit hun gedachten weerden. Hun adoptieouders probeerden hen te beschermen door hen een nieuwe identiteit aan te meten. Alle herinneringen aan Litouwen en Litouwers waren zo traumatiserend dat Sarah en Abraham verboden om thuis ooit nog over Litouwen te spreken (PTSS was toen nog onbekend). Pas op het sterfbed van mijn grootmoeder verwees ze voor het eerst naar haar verleden. Toen ze uiting gaf aan haar verlies, kon ik gewoon niet anders dan te proberen haar identiteit te achterhalen.

Er waren Novosedz-overlevenden geweest van de deportaties van 1915, maar ook zij werden tijdens de Holocaust door Litouwers vermoord. Het was niet de bedoeling dat Joden in Litouwen zouden overleven, ze moesten volledig worden uitgeroeid, en dus was de etnische zuivering door Litouwers bijna totaal. Amper 0,04% van de Litouwers redde Joden tijdens de Holocaust, een minuscuul aantal. De enige reden waarom er Joden in Litouwen overleefden, was omdat de Litouwers hen nog niet op het spoor waren gekomen. Als mijn grootmoeder niet als weeskind uit Litouwen was gesmokkeld, zouden de Litouwers ook haar hebben vermoord.

Begraafplaatsen geplunderd

Decennialang zocht ik naar aanwijzingen. De Garrenblooms waren afkomstig uit Raguva, Litouwen, waar de begraafplaats mogelijk aanknopingspunten had kunnen bieden. Echter, na de Tweede Wereldoorlog groeven Litouwers de begraafplaats in Raguva op, op zoek naar gouden vullingen op “rijke Joodse skeletten.” Bovendien stalen ze de Joodse grafstenen om als bouwmateriaal te gebruiken. Helaas verwoestte dat de kans op aanwijzingen van de doden.

Birth record

Geboorteakte van Brocha Leya Novosedz

Het was een toevallige zoektocht die leidde tot de ontdekking van het geboortedossier van mijn grootmoeder en het begin van de ontrafeling van het mysterie van haar afkomst. De familie Novosedz was een legendarische familie uit Birzai, Litouwen, met een geschiedenis die terugging tot de jaren 1700. Nog voor de komst van de nazi’s naar Birzai hakten Litouwers de hoofden van rabbijnen af en stelden ze tentoon in winkelpuien ter vermaak van de lokale bevolking. Ze verkrachtten Litouwers Joodse meisjes en vermoordden Joodse families. Litouwers maakten een einde aan het bekende voortbestaan van de Litouwse familie Novosedz.

Na haar dood vertrouwde mijn grootmoeder mij de gouden ketting en het horloge van haar grootmoeder Esther toe. Ze gaf me de servetringen en het bestek dat uit haar ouderlijk huis in Birzai warena meegenomen.

Via MyHeritage DNA-testen vond ik een Novosedz neef, Cantor Daniel Singer van de Stephen Wise Free Synagogue in New York. Zijn familie Novosedz kwam naar Amerika voordat Litouwers, Russen en nazi’s massaal Joden begonnen te vermoorden.

Op 10 juli 2022 ontmoetten Daniel Singer en ik elkaar. Twee Novosedz neven die brood braken op Shabbat, 107 jaar en 7 weken te laat voor het diner. We gebruikten het bestek dat de familie Novosedz in 1915 voor het laatst in Birzai gebruikte. De tafel was versierd met de Novosedz servetringen. De kaarsen in de kandelaar werden aan Brocha gegeven als een huwelijkscadeau door Sirella’s zus, Sarah. 10 juli, de dag van onze reünie, is zowel Daniels verjaardag als de verjaardag van mijn grootmoeder, Brocha Leya Novosedz. Ook is het de verjaardag van Daniels grootvader William.

Photo of three men enjoying a Sabbath dinner

Familiereünie aan de Shabbat tafel in juli 2022

Ondanks de vernietigingspogingen van de Litouwers, de nazi’s en de Russen om alle Joden uit te roeien, blijven twee leden van de familie Novosedz in leven om ons Joodse volk te vertegenwoordigen. Vandaag viert Litouwen de moordenaars van onze Joodse families als hun nationale helden. Een eenvoudig diner tussen Daniel en mij bewijst dat ze niet zegevierden. 3,6% van ons overleefde de horror en bracht de wereld heel wat bij.

Photo of smiling woman

Brocha Leya Novosedz werd Bertha Lee Arenson die Bee Smollan werd. Geboren op 10 juli 1911 in Birzai, Litouwen.

Mijn grootmoeder kreeg haar naam terug. Haar familie is nu bekend. Ik had haar iets kunnen teruggeven van wat haar zo wreed was afgenomen. Het diner is klaar. Er is leven, vreugde en familie aan onze Shabbat tafel. Ze probeerden ons uit te moorden, maar de Litouwers en nazi’s zegevierden niet. Laat het Shabbat diner aanvangen.

Grant Arthur Gochin dient als Honorair Consul voor de Republiek Togo, en als Vice-Decaan van het Consulair Korps van Los Angeles, het op één na grootste Consulair Korps ter wereld. In maart 2018 werd hij benoemd tot speciaal gezant voor Diaspora-aangelegenheden voor de Afrikaanse Unie, die de 55 Afrikaanse naties vertegenwoordigt. Gochin is actief betrokken bij Joodse zaken, waarbij de nadruk ligt op historische gerechtigheid. Hij heeft de afgelopen dertig jaar besteed aan het documenteren en herstellen van tekenen van Joods leven in Litouwen. Hij was voorzitter van het Maceva Project in Litouwen, dat meer dan 50 verlaten en verwaarloosde Joodse begraafplaatsen in kaart heeft gebracht, geïnventariseerd, gedocumenteerd en gerestaureerd. Gochin is de auteur van het boek Malice, Murder and Manipulation (2013) dat zijn familiegeschiedenis van onderdrukking in Litouwen documenteert. Hij werkt momenteel aan een project om het huidige Holocaust-revisionisme binnen de Litouwse regering aan de kaak te stellen, en hij is hoofd van het dorp Babade in Togo, een eer die hem is toegekend voor zijn filantropisch werk. Gochin is een gecertificeerd financieel planner en werkt als een vermogensadviseur in Californië, waar hij samen met zijn gezin woont.