Son en dóttir

Patroniemen zijn over de hele wereld een constante inspiratiebron geweest bij het aannemen van een familienaam. De naam van de vader wordt hierbij achter de voornaam van het kind geplaatst. Zo kon Herman de zoon van Pieter wel als Herman Pieterszoon of Pietersen of Pieters of Pieter door het leven gaan. Voor Jannetje de dochter van Klaas kon het Jannetje Klaasdochter zijn geweest of Klaasdr, Klaase of Klaas.

Sommige personen hielden bij de registratie wel hun patroniem, maar kozen daarbij een algemene familienaam. Zo kon Klaas, de vader van Jannetje uit een vissersgezin komen en voor zijn nakomelingen de naam Visser hebben gekozen. Jannetje zou dan geheten hebben Jannetje Klaasdr. Visser.

In IJsland waar men altijd patroniemen heeft gebruikt kon men tussen 1913 en 1925 een familienaam aannemen. Degene die een familienaam kozen plakten deze achter hun patroniem en degene die dit niet deden hielden hun patroniem als officiële achternaam. Voor de meesten wordt de familienaam niet primair gebruikt en hanteert men doorgaans nog alleen de voornamen in combinatie met de patroniemen.

Omdat men personen niet aanspreekt met alleen hun patroniem (dhr. Pieterszoon) worden IJslanders formeel en informeel bij hun voornaam aangesproken. Zo is hun telefoonboek dan ook gesorteerd op voornaam met daarachter het patroniem.

De IJslandse patroniemen zijn als volgt ‘zoon van’ is ‘son’ en ‘dochter van’ is ‘dóttir’. Het IJslands is net als het Nederlands een Germaanse taal waarbij deze woorden qua uitspraak en schrift gelijkenissen vertonen met de Nederlandse woorden zoon en dochter.

Volgens dit stelsel kan het dan ook zijn dat binnen één gezin vier personen verschillende ‘achternamen’ (patroniemen) hebben. Het patroniem van de vader verwijst naar zijn vader, die van de moeder verwijst naar haar vader, die van de zoon verwijst naar de vader van het gezin en die van de dochter is op haar beurt weer anders dan die van haar broer.

In het volgende geval zien wij dat het patroniemstelsel nog steeds in volle werking is. De bekende IJslandse zangeres is Björk, voluit Björk Guðmundsdóttir heeft een zoon met zanger Þór Eldon. De naam van hun zoon luidt Sindri Eldon Þórsson. Zo zien wij dat de ‘achternaam’ van de zoon wederom een patroniem is gebaseerd op de voornaam van de vader.

Is uw familienaam gebaseerd op een patroniem?