Erfelijkheden verschillen per geslacht

Sommige ziekten en of aandoeningen schijnen alleen door het mannelijke of vrouwelijke geslacht overgegeven te kunnen worden – in de genetica wordt dit ookwel geslachtsgebonden overerving genoemd. Het antwoord ligt in 1 chromosoom.

In totaal heeft ieder gezond mens 23 paar chromosomen (46). Ieder kind krijgt van de moeder een X chromosoom door. Het andere wordt bepaald door de vader, welke daarmee het geslacht bepaalt. De erfelijkheden die een man hierdoor doorgeeft aan zijn zoon (XY) verschilt van die hij doorgeeft aan zijn dochter (XX). Een vrouw heeft minder kans op een ziekte of aandoening op het gen van het ene X-chromosoom omdat zij er twee heeft. Zodoende kan de tweede X-chromosoom de eerste compenseren en komt de ziekte of aandoening doorgaans niet tot uiting. De vrouw blijft echter wel draagster en kan de ziekte met de graad van hevigheid doorgeven aan haar nageslacht.

Een man wiens moeder draagster is van hemofilie heeft dus slechts 1 X-chromosoom heeft gekregen en zodoende meer kans dat de ziekte of aandoening tot uiting komt, omdat in het chromosoompaar geen ander X-chromosoom is om de schade te compenseren. Hierdoor is het mogelijk dat sommige ziekten of aandoeningen vaker voorkomen bij mannen dan bij vrouwen.


Een bekende ziekte gerelateerd aan het X-chromosoom is de bloederziekte, doorgaans bekend als hemofilie. Deze ziekte heeft zijn sporen nagelaten in de Britse Koninklijke familie. Koningin Victoria was draagster van hemofilie en heeft het via haar dochter Alice en kleindochter Alexandra doorgegeven aan haar achterkleinzoon de Russische kroonprins Alexis die patient was. Alexis leed aan een ernstige vorm van hemofilie en had vrijwel spontane gewrichtsbloedingen. Hij stierf op 14 jarige leeftijd, maar niet aan hemofilie! Hij werd samen met andere leden van de koninklijke familie door de Bolszjewieken geexecuteerd.

De Spaanse koning Juan Carlos is ook een afstammeling van de Britse koningin Victoria. Hij zelf is niet aangedaan, helaas zijn twee van zijn broers dat wel.

Bron: Erfelijkheid.nl en Klinische genetica (C.T.R.M. Schrander-Stumpel, p.124)