Alles over de naam Johannes

Bron: Meertens Instituut

Johannes is een zeer populaire voornaam in Nederland. Ik geloof dat haast iedere Nederlander wel een persoon met de naam Johannes of een afgeleide daarvan in zijn of haar stamboom tegenkomt.

Als wij in de database van het Meertens Instituut kijken naar de populariteit van de naam Johannes in de periode tussen 1880 en 2009 zien wij de volgende interessante feiten:

Maar liefst 389.146 mannen dragen/droegen de naam Johannes als eerste voornaam en een meerderheid van 595.301 als volgnaam. Tevens zien wij dat 18 vrouwen de naam Johannes als eerste voornaam gekregen heeft en 6.909 als volgnaam.

Als wij naar de verspreiding van de naam Johannes onder mannen kijken dan zien wij de vernoeming het meest in Midden en Zuid Nederland. Onder de vrouwen is dat voornamelijk Zuid Nederland.

Als wij naar de populariteit kijken zien wij dat na de oorlog, wellicht te danken aan de babyboom, er een piek is ontstaan van personen die de voornaam Johannes hebben gekregen. Onderstaand een mooie grafiek daarvan.

Het is interessant om te zien hoe de eerdere generaties (hoogst waarschijnlijk) de naam Johannes doorgeven aan de volgende generatie, maar dan niet als eerste naam, maar als volgnaam – vernoeming naar vader of grootvader.

Een verklaring van de naam Johannes volgens het Meertens Instituut:

Hebreeuws Johanan ‘Jahweh is genadig’. Voor de populariteit van de naam komt in de eerste plaats in aanmerking Johannes de Doper (Lucas 1,15v. en Matteüs 3 en elders), geboortefeest op 24 juni (zie ook Baptist). Vervolgens noemen we de discipel van Christus, broeder van Jacobus (Marcus 1,19 en elders), vanaf de 4e eeuw wordt hij ‘de theoloog’ genoemd; kerkelijke feestdag: 27 december. Aanvankelijk was de naam Jo(h)annes vooral in de Oosterse Kerk populair, maar met de Kruistochten begon de naam in het Westen door te dringen. Daar werd het in alle landen al vroeg de meest voorkomende naam. Aanvankelijk werd de naam in de Latijnse vorm Joannes gebruikt (de Griekse vorm is Ioannes).

De vorm Johannes (onder invloed van het Hebreeuws) is sinds de Renaissance en Hervorming de meest gebruikelijke geworden. Vele heiligen hebben de positie van de naam nog versterkt, we noemen hier slechts enkelen: Joannes Chrysostomus, een van de belangrijkste Oosterse kerkvaders, geboren omstreeks 354 in Antiochië, aanvankelijk monnik en kluizenaar, in 398 patriarch van Constantinopel; gestorven in 407; kerkelijke feestdag: 27 januari. Tot de ouderen behoort ook Joannes van Damascus, in 675 geboren in Damascus. Hij is bekend door zijn dogmatische geschriften; gestorven 749; kerkelijke feestdag: 27 maart; Joannes van Nepomuk, hij werd van belang voor de Kerk in Oost-Europa, martelaar in 1393; kerkelijke feestdag: 16 mei (zie Nepomuk).

In Duitsland kwam de naam op in de 8e eeuw: Johannes, Meerbach 730 (Socin); in Zuid-Nederland in de 9e eeuw: Iohannus, in het jaar 829 getuige in Gent (Mansion). Het was een van de zeven christelijke namen in de 9e eeuw in West-Vlaanderen en in de 10e eeuw kwam hij zeven maal voor op 35 christelijke namen (Leys 1958, 4).

In Noord-Nederland dateren de oudste voorbeelden uit de 12e eeuw: Iohannes, deken in Utrecht, 1116; Johannes de Hancvorde, cijnsplichtige in Berg, 1142/5 enzovoort (Gysseling 1966, 10). Zie ook Johanna, Hans en Jan.